Sâu bệnh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH KHÔ CÀNH, KHÔ QUẢ TRÊN CÂY CÀ PHÊ

Tháng 10 7, 2026
,
NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH KHÔ CÀNH, KHÔ QUẢ TRÊN CÂY CÀ PHÊ

Bệnh khô cành, khô quả là một trong những bệnh hại nguy hiểm trên cây cà phê, đặc biệt là vào mùa mưa, độ ẩm cao. Bệnh không chỉ làm thất thu ngay trong vụ hiện tại do rụng quả, mà còn ảnh hưởng lớn tới khả năng ra quả của 1–2 vụ tiếp theo do làm khô chết hệ thống cành trữ lượng. Vây nguyên nhân gây bệnh khô cành, khô quả trên cây cà phê là gì? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé!

1. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH KHÔ CÀNH, KHÔ QUẢ TRÊN CÀ PHÊ

Nguyên nhân chủ yếu gây bệnh khô cành, khô quả trên cây cà phê là do nấm Colletotrichum spp. (chủ yếu là Colletotrichum coffeanum hoặc Colletotrichum gloeosporioides) gây ra. Nấm bệnh nảy mầm bào tử, tiết ra enzym làm lỏng mô tế bào rồi xâm nhập trực tiếp qua lớp biểu bì vỏ quả, vỏ cành non hoặc chui qua các vết thương cơ giới trên cây.

Điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh

Điều kiện thời tiết và môi trường

  • Độ ẩm cao và mưa kéo dài: Nấm phát triển bùng phát mạnh nhất vào mùa mưa (từ tháng 6 đến tháng 10). Mưa rào và sương mù tạo điều kiện cho bào tử nấm phát tán nhờ giọt bắn và nảy mầm nhanh chóng.
  • Tán lá rợp, ẩm thấp: Những vườn cà phê không được tỉa cành, tán lá quá dày hoặc cây che bóng quá rậm rạp làm giảm sự lưu thông không khí, tích tụ độ ẩm cao – không khí ẩm ướt là “ổ sinh thái” hoàn hảo cho nấm.

Kỹ thuật canh tác và dinh dưỡng

  • Cây bị kiệt sức (Mang tải quá mức): Cây cà phê mang lượng quả quá sai nhưng không được cung cấp đủ dinh dưỡng sẽ bị suy kiệt. Khi bộ tán bị vắt kiệt sức, khả năng tự đề kháng của vỏ cành và vỏ quả giảm mạnh.
  • Bón phân mất cân đối: Bón thừa Đạm (N): Làm cho mô tế bào cành non, vỏ quả bị mềm, mọng nước, giúp nấm dễ dàng đâm xuyên xâm nhập. Thiếu Canxi và Boron khiến thành tế bào mỏng, vỏ quả dễ bị nứt nẻ; thiếu Kali làm mạch dẫn yếu, cành dễ bị bỏng nắng và khô khốc.
  • Bộ rễ yếu hoặc tổn thương: Rễ bị thối do tuyến trùng, nấm rễ hoặc bị ngập úng không hút đủ nước và dinh dưỡng nuôi bộ tán, khiến cành và quả dễ bị nấm tấn công.

Tác động của sâu bệnh đi kèm

  • , rệp vảy và mọt đục cành: Các loài chích hút nhựa làm tổn thương vỏ cành, cuống quả. Dịch mật ngọt tiết ra từ rệp dụ nấm đến phát triển, đồng thời các vết chích hút là “cửa ngõ” cho nấm Colletotrichum xâm nhập nhanh gấp nhiều lần.
  • Tác động cơ học: Cành bị gãy xước do gió bão, hoặc do quá trình thu hoạch, làm cỏ không cẩn thận.
Bệnh khô cành, khô quả trên cây cà phê

2. TRIỆU CHỨNG BỆNH KHÔ CÀNH, KHÔ QUẢ TRÊN CÂY CÀ PHÊ

Bệnh khô cành khô quả () trên cây cà phê có triệu chứng thể hiện rõ rệt trên 3 bộ phận chính: quả, cành và lá.

Triệu chứng trên quả

  • Vết bệnh ban đầu: Xuất hiện đốm nhỏ màu tròn, hơi lõm xuống, màu nâu nhạt hoặc vàng nhạt ở vòi quả hay gần cuống quả.
  • Biến biến: Vết bệnh lan rộng thành vệt lớn màu nâu sẫm đến đen xì, bề mặt chỗ bị bệnh bị khô, lõm sâu vào trong thịt quả.
  • Hậu quả: Quả non bị bệnh sẽ ngưng phát triển, thối cuống và rụng hàng loạt. Quả lớn bị bệnh sẽ bị khô đen, teo tóp và dính chặt vào cành (hoặc rụng), nhân bên trong bị lép, thối hoặc biến màu đen.

Triệu chứng trên cành

  • Vị trí xuất hiện: Vết bệnh thường bắt đầu tại các đốt cành (nơi đọng nước ẩm) hoặc ở kẽ cành mang chùm quả.
  • Hình dạng: Ban đầu là các đốm nhỏ màu nâu, sau đó lan rộng ra bao quanh chu vi cành.
  • Hậu quả: Tại vết bệnh, vỏ cành bị khô đét, màu xám xịt hoặc đen, làm tắc nghẽn mạch dẫn dinh dưỡng. Toàn bộ phần cành phía trên vết bệnh bị héo khô, rụng lá, rụng quả và chết khô từ ngọn vào phía gốc.

Triệu chứng trên lá

  • Đặc điểm vết bệnh: Ban đầu xuất hiện các đốm tròn màu nâu vàng ở mép lá hoặc chóp lá. Sau lan rộng thành các mảng lớn có viền màu nâu sẫm, xung quanh có quầng vàng nhạt rõ rệt.
  • Khi bệnh nặng: Vết bệnh khô lại, giòn và dễ bị rách thủng. Lá bị bệnh sẽ héo khô và rụng sớm, khiến bộ tán cây bị khuyết rỗng, không đủ khả năng quang hợp nuôi quả.

Dấu hiệu nhận biết nhanh tại vườn: Cánh đồng xuất hiện các cành bị khô đét lá và chùm quả khô đen như than còn treo lủng lẳng trên cây.

Triệu chứng bệnh khô cành, khô quả trên quả cà phê

3. BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA VÀ KIỂM SOÁT BỆNH KHÔ CÀNH, KHÔ QUẢ CÀ PHÊ

Để kiểm soát triệt để bệnh khô cành, khô quả (thán thư) trên cây cà phê, bà con cần phối hợp giữa biện pháp xử lý cấp bách (khi cây đang phát bệnh) và quy trình phòng ngừa canh tác (duy trì dài hạn):

Biện pháp xử lý cấp bách khi phát hiện bệnh

Khi trên vườn xuất hiện các cành bị xám đét, chùm quả bị châm đen lõm vào hoặc thối cuống, cần thực hiện ngay các bước sau:

Bước 1: Cắt tỉa và thu gom cành/quả bệnh – Triệt tiêu nguồn bào tử nấm lây lan.

  • Dùng kéo cắt tỉa sạch các cành bị khô đét, cành mang chùm quả thối đen. Thu gom toàn bộ cành, lá, quả rụng dưới gốc mang ra khỏi vườn đốt hoặc ủ vôi tiêu hủy; tuyệt đối không để lại dưới gốc vì bào tử nấm sẽ bùng phát lại khi gặp mưa.

Bước 2: Phun thuốc đặc trị nấm bệnh – Phun chặn đứng sự phát triển của nấm.

  • Sử dụng các loại thuốc trừ nấm nội hấp, lưu dẫn mạnh chứa một trong các nhóm hoạt chất sau: và , và Propiconazole, Metominostrobin, / Carbendazim.
  • Kỹ thuật phun: Phun ướt đẫm toàn bộ tán lá, chú ý phun kỹ vào các kẽ cành và chùm quả. Nên phun lặp lại lần 2 sau 7 – 10 ngày để tiêu diệt triệt để mầm bệnh.

Bước 3: Xử lý sâu bệnh đi kèm – Chặn con đường xâm nhập của nấm.

  • Nếu phát hiện có rệp sáp bám chùm quả hoặc mọt đục cành, cần kết hợp phun thuốc đặc trị rệp (hoạt chất Thiamethoxam, …) để tránh tạo vết thương cơ giới cho nấm xâm nhập.

Quy trình phòng ngừa lâu dài

Kỹ thuật canh tác và vệ sinh vườn

  • Tỉa cành, tạo tán sau thu hoạch: Cắt tỉa cành vô hiệu, cành sát mặt đất, cành tăm trong tán để cây tập trung dinh dưỡng và tạo độ thông thoáng.
  • Quản lý cây che bóng: Khống chế độ che phủ của cây che bóng/cây trồng xen (sầu riêng, bơ, muồng) ở mức 20 – 30% trong mùa mưa để vườn bớt ẩm thấp, tăng ánh sáng mặt trời chiếu vào thân cành.
  • Rửa vườn đầu/cuối mùa mưa: Phun rửa vườn bằng các dòng thuốc gốc đồng (Copper Oxychloride, Norshield…) để tẩy sạch rong rêu, bào tử nấm còn lưu tồn trên vỏ thân.

Bón phân và quản lý dinh dưỡng cân đối

  • Tăng cường Kali và trung-Vi lượng: Giai đoạn nuôi hạt (giữa đến cuối mùa mưa) cần bón đủ Kali kết hợp phun bổ sung Canxi, Boron, Magie giúp vỏ quả dầy, dai cuống, thịt chắc và cành cứng cáp.
  • Tránh bón thừa Đạm: Không bón phân Đạm đơn lẻ hoặc NPK có tỷ lệ Đạm quá cao vào mùa mưa vì sẽ làm mềm mô tế bào cành/quả, giúp nấm dễ đâm xuyên gây hại.
  • Bổ sung phân hữu cơ và vi sinh: Định kỳ bón phân hữu cơ hoai mục kết hợp nấm đối kháng Trichoderma để bảo vệ bộ rễ, cải tạo đất, giúp rễ khỏe để nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho cây.

Bệnh khô cành, khô quả trên cây cà phê thường khó kiểm soát khi đã bùng phát mạnh. Do đó bà con cần phòng ngừa sớm và nhận biết nhanh chóng các triệu chứng bệnh khi bệnh mới phát sinh. Bên cạnh đó, kết hợp nhiều giải pháp để phòng trừ hiệu quả hơn. Chúc bà con mùa màng bội thu.